Τι προβλέπει το νέο νομοσχέδιο για ΦΠΑ, παρακρατούμενους φόρους και δηλώσεις ανηλίκων;
Σημαντικές παρεμβάσεις στο καθεστώς των φορολογικών προστίμων φέρνει το άρθρο 37 του νέου νομοσχεδίου που κατατέθηκε στη Βουλή, τροποποιώντας βασικές διατάξεις του άρθρου 53 του ν. 5104/2024 (Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας). Οι νέες ρυθμίσεις κινούνται προς μια πιο αναλογική αντιμετώπιση των εκπρόθεσμων δηλώσεων και διορθώνουν, σε αρκετές περιπτώσεις, υπερβολικές επιβαρύνσεις που είχαν προκαλέσει αντιδράσεις στην αγορά και στους επαγγελματικούς φορείς.
Επιστροφή του προστίμου των 100€ για μηδενικές και πιστωτικές δηλώσεις ΦΠΑ
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τις εκπρόθεσμες αρχικές δηλώσεις ΦΠΑ χωρίς ποσό φόρου προς πληρωμή, δηλαδή τις μηδενικές ή πιστωτικές δηλώσεις.
Με την προσθήκη νέας παραγράφου στο άρθρο 53 του ΚΦΔ και την αντίστοιχη τροποποίηση της παραγράφου 2, προβλέπεται πλέον ρητά ότι για τις περιπτώσεις αυτές θα επιβάλλεται πρόστιμο 100 ευρώ, ανεξάρτητα από το αν ο φορολογούμενος τηρεί απλογραφικά ή διπλογραφικά βιβλία.
Η ρύθμιση ουσιαστικά ανατρέπει το πλαίσιο που είχε διαμορφωθεί μετά την εγκύκλιο Ε.2059/2025, σύμφωνα με την οποία τα πρόστιμα είχαν αυξηθεί στα 250 ή 500 ευρώ. Εφόσον η διάταξη ψηφιστεί, τα αυξημένα πρόστιμα παύουν να ισχύουν και επανέρχεται το ηπιότερο καθεστώς των 100 ευρώ.
Η εφαρμογή της ρύθμισης έχει αναδρομική ισχύ από τις 19 Απριλίου 2024.
Καταργείται το πρόστιμο στα ειδικά καθεστώτα ΦΠΑ
Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης την κατάργηση της παραγράφου 3 του άρθρου 53 του ΚΦΔ, η οποία προέβλεπε πρόστιμο 100 ευρώ για παραβάσεις που σχετίζονται με ειδικά καθεστώτα ΦΠΑ των άρθρων 47α έως 47δ του Κώδικα ΦΠΑ.
Η κατάργηση έχει επίσης αναδρομική ισχύ, γεγονός που σημαίνει ότι πρόστιμα που έχουν ήδη βεβαιωθεί για τις συγκεκριμένες περιπτώσεις θα πρέπει να επανεξεταστούν.
Χωρίς πρόστιμο δηλώσεις φόρων έως 100 ευρώ
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η νέα πρόβλεψη για τις εκπρόθεσμες δηλώσεις παρακρατούμενων φόρων και λοιπών έμμεσων φόρων, τελών και εισφορών.
Με την προσθήκη νέων περιπτώσεων στην παράγραφο 7 του άρθρου 53, δεν θα επιβάλλεται πρόστιμο όταν το ποσό του φόρου που προκύπτει προς καταβολή δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ. Η εξαίρεση αφορά:
- δηλώσεις παρακρατούμενων φόρων, εκτός από εκείνες που σχετίζονται με τυχερά παίγνια,
- δηλώσεις έμμεσων φόρων, τελών και εισφορών που περιλαμβάνονται στο παράρτημα του ΚΦΔ.
Από τη ρύθμιση εξαιρούνται ο ΦΠΑ και ο φόρος μεταβίβασης ακινήτων.
Η συγκεκριμένη παρέμβαση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αποτελούσε πάγιο αίτημα των επαγγελματικών και παραγωγικών φορέων. Στόχος είναι να αποφευχθούν δυσανάλογες κυρώσεις σε περιπτώσεις μικρών ποσών, κατά το πρότυπο όσων ήδη ισχύουν στις δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος.
Διαγραφή και επιστροφή προστίμων
Σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του νομοσχεδίου, οι αλλαγές ισχύουν από τις 19 Απριλίου 2024 και καταλαμβάνουν ακόμη και πράξεις επιβολής προστίμων που έχουν ήδη εκδοθεί ή πρόκειται να εκδοθούν πριν από τη δημοσίευση του νόμου.
Στις περιπτώσεις αυτές:
- τα πρόστιμα που δεν προβλέπονται πλέον θα διαγράφονται,
- ποσά που έχουν ήδη καταβληθεί θα συμψηφίζονται με άλλες οφειλές ή θα επιστρέφονται στους φορολογούμενους.
Η πρόβλεψη αυτή αναμένεται να δώσει ουσιαστική ανακούφιση σε χιλιάδες επαγγελματίες και επιχειρήσεις που βρέθηκαν αντιμέτωποι με υψηλές διοικητικές κυρώσεις για τυπικές παραβάσεις χωρίς ουσιαστική φορολογική επιβάρυνση.
Ειδική μέριμνα για ανηλίκους και γονείς
Το νομοσχέδιο εισάγει ακόμη μια σημαντική κοινωνική διάσταση, προβλέποντας απαλλαγή από πρόστιμα για δηλώσεις που υποβάλλονται στο όνομα ανηλίκων.
Συγκεκριμένα, δεν θα επιβάλλονται πρόστιμα εκπρόθεσμης υποβολής σε δηλώσεις που:
- υποβάλλονται για λογαριασμό ανηλίκου και συνδέονται με αυτόν,
- κατατίθενται από ενήλικο πρόσωπο για φορολογικές υποχρεώσεις που αφορούν περίοδο κατά την οποία ήταν ανήλικο.
Η απαλλαγή επεκτείνεται και στις δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος γονέων, όταν σε αυτές ενσωματώνονται εισοδήματα ανήλικων τέκνων.
Παράλληλα, προβλέπεται ότι σε περιπτώσεις έναρξης δραστηριότητας στο όνομα ανηλίκου, όταν υπήρχαν νομικά ή διοικητικά εμπόδια που καθιστούσαν αδύνατη την πραγματική άσκηση δραστηριότητας, δεν θα επιβάλλεται τέλος επιτηδεύματος για το διάστημα έως και το φορολογικό έτος 2023, εφόσον δεν προκύπτει πραγματικό εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα.
Οι νέες ρυθμίσεις αποτελούν ένα βήμα εξορθολογισμού του συστήματος διοικητικών κυρώσεων της φορολογικής νομοθεσίας. Η μείωση ή κατάργηση προστίμων σε περιπτώσεις χαμηλής ή μηδενικής φορολογικής επιβάρυνσης αναμένεται να περιορίσει τις αδικίες και να αποκαταστήσει μια πιο ισορροπημένη σχέση μεταξύ φορολογικής συμμόρφωσης και διοικητικών κυρώσεων.
Ιδιαίτερα για λογιστές, επαγγελματίες και μικρές επιχειρήσεις, οι παρεμβάσεις αυτές θεωρούνται ουσιαστικές, καθώς περιορίζουν σημαντικά τον κίνδυνο υπέρογκων προστίμων για διαδικαστικές ή μικρής σημασίας παραλείψεις.
Ναταλία Κ. Νεραντζάκη, δικηγόρος
Μεταπτυχιακό στο Φορολογικό Δίκαιο,ΕΚΠΑ
Δημοσιεύθηκε στις 26.05.2026