Δημοσιεύθηκε στις 14.09.2026
Η ελευθερία της έκφρασης αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα. Στην εποχή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όμως, η άσκησή της αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς μία δημόσια ανάρτηση μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να απευθυνθεί σε χιλιάδες ανθρώπους. Τι συμβαίνει, επομένως, όταν μία ανάρτηση δεν περιορίζεται στην έκφραση μιας έντονης άποψης, αλλά περιλαμβάνει αναφορά σε συγκεκριμένο πρόσωπο και ταυτόχρονα καλεί ένα φανατισμένο κοινό να στρέψει εναντίον του την οργή του;
Το ζήτημα αυτό απασχόλησε τον Άρειο Πάγο σε υπόθεση που συνδεόταν με περιστατικό αθλητικής βίας με αφορμή διαδικτυακή ανάρτηση σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης.
Το περιστατικό
Στις 19 Φεβρουαρίου 2017 διεξήχθη στο Ολυμπιακό Στάδιο Αθηνών ποδοσφαιρικός αγώνας μεταξύ δύο ομάδων, ο οποίος έληξε με ήττα της μίας από αυτές.Μετά τη λήξη του αγώνα, οπαδοί της ηττηθείσας ομάδας, αλλά και δημοσιογράφοι και αρθρογράφοι που ήταν φίλα προσκείμενοι σε αυτήν, απέδωσαν την ήττα στον τρόπο με τον οποίο είχε ασκήσει τα καθήκοντά του ο διαιτητής. Στο πλαίσιο αυτό, δημοσιογράφος δημοσίευσε σε αθλητική ιστοσελίδα άρθρο με τον τίτλο «Θα φτύσει αίμα». Στο άρθρο γινόταν αναφορά στις δυσκολίες που, κατά τον αρθρογράφο, αντιμετώπιζε η συγκεκριμένη ομάδα και στην αντιπαράθεσή της με θεσμούς, το κράτος και τη διαιτησία. Κάτω από τον τίτλο του άρθρου είχε τοποθετηθεί φωτογραφία του διαιτητή του συγκεκριμένου αγώνα.Το γεγονός αυτό απέκτησε ιδιαίτερη σημασία στην υπόθεση, καθώς, σύμφωνα με την κρίση του δικαστηρίου, ο συνδυασμός της φωτογραφίας με τον τίτλο του άρθρου δημιουργούσε άμεση σύνδεση ανάμεσα στον συγκεκριμένο διαιτητή και την απειλητική φράση.
Η επίμαχη ανάρτηση
Ο κατηγορούμενος, ο οποίος κατά τον κρίσιμο χρόνο κατείχε τη θέση του διευθυντή επικοινωνίας της ηττηθείσας ομάδας, προχώρησε σε ανάρτηση στον προσωπικό του λογαριασμό στο Facebook. Στην ανάρτηση εξέφραζε τη θέση ότι η ομάδα βρισκόταν αντιμέτωπη με ομάδες, θεσμούς, τη διαιτησία και το κράτος. Παράλληλα, κάλεσε τους διαδικτυακούς ακόλουθούς του να διαβάσουν το συγκεκριμένο άρθρο και χρησιμοποίησε, μεταξύ άλλων, τη φράση «σχετικά με το πού πρέπει να στρέφετε την οργή σας».
Στη συνέχεια, στην ίδια δημοσίευση, τοποθέτησε τη φωτογραφία του συγκεκριμένου διαιτητή και ακριβώς από κάτω τη φράση «θα φτύσει αίμα», παραπέμποντας παράλληλα στο επίμαχο δημοσίευμα. Το κρίσιμο, επομένως, δεν ήταν μόνο το περιεχόμενο μιας μεμονωμένης φράσης. Ήταν ο τρόπος με τον οποίο τα διαφορετικά στοιχεία της ανάρτησης συνδυάστηκαν μεταξύ τους.
Γιατί το δικαστήριο θεώρησε την ανάρτηση επικίνδυνη;
Το δικαστήριο της ουσίας δεν αντιμετώπισε τη φράση «θα φτύσει αίμα» ως μία απλή αναπαραγωγή του τίτλου ενός δημοσιογραφικού άρθρου. Αντίθετα, έλαβε υπόψη το σύνολο της ανάρτησης. Πρώτον, είχε προηγηθεί η αναφορά στην «οργή» που θα έπρεπε να στραφεί κατά εκείνων που, σύμφωνα με τον συντάκτη της ανάρτησης, επιχειρούσαν να εξοντώσουν την ομάδα. Δεύτερον, μεταξύ εκείνων που παρουσιάζονταν ως αντίπαλοι περιλαμβανόταν ρητά η διαιτησία. Τρίτον, αμέσως μετά δημοσιεύθηκε η φωτογραφία του συγκεκριμένου διαιτητή. Τέταρτον, κάτω από τη φωτογραφία τοποθετήθηκε η φράση «θα φτύσει αίμα». Με βάση αυτά τα δεδομένα, το δικαστήριο έκρινε ότι η φωτογραφία δεν είχε απλώς πληροφοριακό ή διακοσμητικό χαρακτήρα. Χρησιμοποιήθηκε, κατά την κρίση του, για να προσδιορίσει συγκεκριμένα το πρόσωπο στο οποίο αναφερόταν η προηγούμενη προτροπή. Έτσι, η φράση «θα φτύσει αίμα», η οποία απομονωμένη θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο διαφορετικής ερμηνείας, απέκτησε, σύμφωνα με το δικαστήριο, διαφορετικό περιεχόμενο μέσα στο συγκεκριμένο πλαίσιο της ανάρτησης.
Η ιδιότητα του συντάκτη και το κοινό στο οποίο απευθυνόταν
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε επίσης στην ιδιότητα του κατηγορουμένου. Δεν επρόκειτο, σύμφωνα με τις παραδοχές της απόφασης, για έναν τυχαίο χρήστη του διαδικτύου. Κατείχε θέση διευθυντή επικοινωνίας της ομάδας και γνώριζε ότι ο προσωπικός του λογαριασμός είχε μεγάλο αριθμό ακολούθων, μεταξύ των οποίων υπήρχαν ιδιαίτερα φανατισμένοι οπαδοί.Το δικαστήριο συνεκτίμησε, επομένως, όχι μόνο τι ειπώθηκε, αλλά και σε ποιον απευθυνόταν το μήνυμα, από ποιον προερχόταν και ποιο συγκεκριμένο πρόσωπο στοχοποιούσε. Κατά την κρίση του, η ιδιότητα του συντάκτη και η επιρροή που μπορούσε να ασκήσει στους οπαδούς καθιστούσαν την επίμαχη προτροπή ακόμη περισσότερο επικίνδυνη.
Έκφραση γνώμης ή υποκίνηση βίας;
Η έντονη κριτική σε μία διαιτητική απόφαση, ακόμη και όταν είναι οξεία ή δυσάρεστη, δεν ταυτίζεται αυτομάτως με ποινικά αξιόποινη συμπεριφορά. Στην προκειμένη όμως περίπτωση, το δικαστήριο δεν έκρινε ότι η ποινική ευθύνη προέκυψε απλώς επειδή ο κατηγορούμενος επέκρινε τον διαιτητή ή εξέφρασε την άποψή του ότι η διαιτησία ευθυνόταν για την ήττα της ομάδας. Αυτό που αξιολόγησε ήταν ο συνδυασμός των επιμέρους στοιχείων της δημοσίευσης. Ειδικότερα, η αναφορά στην «οργή», η στοχοποίηση εκείνων που θεωρούνταν υπεύθυνοι, η ένταξη της διαιτησίας σε αυτούς, η φωτογραφία του συγκεκριμένου διαιτητή και αμέσως κάτω από αυτήν,η φράση «θα φτύσει αίμα». Με βάση αυτό το συνολικό πλαίσιο, το δικαστήριο κατέληξε ότι η ανάρτηση δεν αποτελούσε απλώς έκφραση άποψης, αλλά παρότρυνση, υποκίνηση και ενθάρρυνση σε άσκηση βίας εναντίον του συγκεκριμένου προσώπου.
Το μήνυμα της απόφασης
Η υπόθεση αναδεικνύει ένα ζήτημα που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία στην καθημερινή χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Το περιεχόμενο μιας ανάρτησης δεν αξιολογείται πάντοτε απομονωμένα, αλλά μπορεί να εξετάζεται μέσα στο συνολικό πλαίσιο στο οποίο διατυπώθηκε. Η επιλογή εικόνων, η σειρά με την οποία παρουσιάζονται οι πληροφορίες, οι φράσεις που προηγούνται και ακολουθούν, το πρόσωπο στο οποίο αναφέρεται η ανάρτηση αλλά και το κοινό στο οποίο απευθύνεται μπορούν να αποκτήσουν καθοριστική σημασία για τη νομική αξιολόγηση μιας διαδικτυακής δήλωσης.
Η ΑΠ 287/2025 τονίζει ότι η ελευθερία της έκφρασης προστατεύει μεν την κριτική και την έκφραση απόψεων δεν αποτελεί όμως απεριόριστη προστασία όταν το περιεχόμενο μιας δημόσιας δήλωσης, ιδίως σε συνδυασμό με τις περιστάσεις υπό τις οποίες διατυπώνεται, υπερβαίνει τα όρια της έκφρασης και μετατρέπεται σε υποκίνηση αξιόποινης βίας.
Ναταλία (Ευθαλία) Κ. Νεραντζάκη, Δικηγόρος
Νομική Σχολή, Δημοκρίτειο Παν/μιο Θράκης
Μεταπτυχιακές Σπουδές, Φορολογικό Δίκαιο, ΕΚΠΑ
Email:natalianeratzakh@outlook.com