Δημοσιεύθηκε στις 20.10.2026
Απόφαση του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών επιβεβαιώνει την υποχρέωση επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθεισών συντάξεων, όταν αποδεικνύεται δόλια απόκρυψη της λήψης σύνταξης από άλλο ασφαλιστικό φορέα.
Ένα ζήτημα που αφορά χιλιάδες ασφαλισμένους και συνταξιούχους αναδεικνύει η υπ’ αριθ. 2829/2024 απόφαση του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών η οποία εστιάζει στο τι συμβαίνει όταν κάποιος λαμβάνει σύνταξη από τον πρώην Οργανισμό Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΟΓΑ) και παράλληλα αποκτά ή εισπράττει σύνταξη από άλλο ασφαλιστικό φορέα; Η απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δεν εξετάζει μόνο το ζήτημα της διπλής συνταξιοδότησης, αλλά και τις συνέπειες που μπορεί να έχει η μη δήλωση μιας δεύτερης σύνταξης.
Παράλληλα, αναδεικνύει τη διάκριση ανάμεσα στον συνταξιούχο που εισπράττει καλόπιστα μια παροχή και σε εκείνον που αποκρύπτει συνειδητά στοιχεία τα οποία επηρεάζουν το δικαίωμά του.
Η υπόθεση και ο καταλογισμός των 40.793 ευρώ
Στην υπόθεση που εξέτασε το δικαστήριο, συνταξιούχος λάμβανε σύνταξη γήρατος από τον πρώην ΟΓΑ από το 1995. Μετά τον θάνατο του συζύγου της, το 2003, άρχισε να λαμβάνει και σύνταξη λόγω θανάτου από τον πρώην ΤΕΒΕ. Ο πρώην ΟΓΑ, στο πλαίσιο ελέγχου περιπτώσεων διπλοσυνταξιοδότησης, διαπίστωσε ότι η ασφαλισμένη εξακολουθούσε να εισπράττει τη δική του σύνταξη, χωρίς να έχει δηλώσει τη λήψη της άλλης παροχής. Το 2014 εκδόθηκε πράξη καταλογισμού, με την οποία ζητήθηκε η επιστροφή συνολικού ποσού 40.793,23 ευρώ, που αφορούσε συντάξεις και έκτακτο επίδομα κοινωνικής συνοχής για το διάστημα από την 1η Σεπτεμβρίου 2003 έως τις 30 Νοεμβρίου 2013. Η ασφαλισμένη αμφισβήτησε τον καταλογισμό, υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι λάμβανε καλόπιστα τη σύνταξη, ότι δεν είχε ενημερωθεί επαρκώς για τις υποχρεώσεις της και ότι η επιστροφή των χρημάτων θα έθετε σε κίνδυνο τη διαβίωσή της. Επικαλέστηκε επίσης την ηλικία της, τις περιορισμένες γραμματικές γνώσεις και τα προβλήματα υγείας της. Οι αντιρρήσεις της έγιναν δεκτές μόνο εν μέρει ως προς το χρονικό διάστημα για το οποίο μπορούσαν να αναζητηθούν τα ποσά. Η πρωτόδικη απόφαση απέρριψε την προσφυγή της κατά το υπόλοιπο μέρος και η συνταξιούχος άσκησε έφεση.
Η μη δήλωση της δεύτερης σύνταξης κρίθηκε καθοριστική
Το Διοικητικό Εφετείο εξέτασε τις δηλώσεις που είχαν υποβληθεί κατά τη διαδικασία χορήγησης της σύνταξης από τον πρώην ΤΕΒΕ. Από τα στοιχεία της υπόθεσης προέκυψε ότι η ασφαλισμένη είχε απαντήσει αρνητικά στο ερώτημα αν λάμβανε σύνταξη από άλλον ασφαλιστικό φορέα, παρότι ήδη εισέπραττε σύνταξη από τον πρώην ΟΓΑ. Το δικαστήριο έκρινε ότι η αποσιώπηση αυτού του ουσιώδους γεγονότος είχε ως αποτέλεσμα να συνεχιστεί η καταβολή παροχών κατά παράβαση των ισχυουσών διατάξεων. Η συμπεριφορά αυτή δεν επέτρεπε, σύμφωνα με την κρίση του, να θεωρηθεί ότι η συνταξιούχος ενεργούσε καλόπιστα. Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι το δικαστήριο δεν δέχθηκε πως η επίκληση περιορισμένων γραμματικών γνώσεων αρκούσε για να ανατρέψει το συμπέρασμα αυτό, καθώς έκρινε ότι το σχετικό ερώτημα για τη λήψη άλλης σύνταξης ήταν σαφές και κατανοητό. Αποτέλεσμα τούτου ήταν η έφεσή της να απορριφθεί.
Τι προβλέπεται για τις συντάξεις του πρώην ΟΓΑ
Η απόφαση στηρίζεται, μεταξύ άλλων, στις διατάξεις του Ν. 4169/1961 και του Καταστατικού Ασφάλισης και Συνταξιοδότησης Αγροτών, που περιλαμβάνεται στο Π.Δ. 78/1998. Οι διατάξεις αυτές προβλέπουν υποχρεώσεις ενημέρωσης για μεταβολές στην προσωπική ή οικογενειακή κατάσταση που επηρεάζουν τη συνταξιοδότηση, καθώς και διαδικασία καταλογισμού αχρεωστήτως καταβληθεισών παροχών. Το κρίσιμο συμπέρασμα είναι ότι όταν αποδεικνύεται δόλια απόκρυψη της λήψης άλλης σύνταξης, η διοίκηση μπορεί να αναζητήσει ποσά που καταβλήθηκαν χωρίς να συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις. Αντίθετα, στις περιπτώσεις καλόπιστης είσπραξης, η αναζήτηση παλαιότερων παροχών μπορεί να περιορίζεται από τις αρχές της χρηστής διοίκησης και τον εύλογο χρόνο που έχει παρέλθει. Η διάκριση αυτή εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και την ειδική αιτιολόγηση της διοικητικής πράξης.
Στην υπόθεση εξετάστηκε, επιπλέον, το ζήτημα της παραγραφής. Για ποσά που ανάγονταν σε χρόνο πριν από τη 12η Νοεμβρίου 2007 εφαρμόστηκε η προϊσχύουσα πενταετής παραγραφή, ενώ για μεταγενέστερες απαιτήσεις εξετάστηκε το νεότερο πλαίσιο του Ν. 4093/2012.
Το μήνυμα προς τους συνταξιούχους
Οι συνταξιούχοι του πρώην ΟΓΑ πρέπει να ενημερώνονται για τους περιορισμούς που συνδέονται με τη λήψη άλλης σύνταξης και να δηλώνουν με ακρίβεια τα στοιχεία που ζητούν οι αρμόδιες υπηρεσίες. Η συνέχιση της καταβολής μιας σύνταξης δεν σημαίνει από μόνη της ότι η παροχή εξακολουθεί να οφείλεται νόμιμα. Όταν προκύπτει καταλογισμός, είναι απαραίτητος ο έλεγχος της νομικής βάσης, του χρονικού διαστήματος, του ποσού και των στοιχείων που θεμελιώνουν τυχόν δόλο.
Η ουσία της δικαστικής κρίσης δεν είναι ότι κάθε δεύτερη σύνταξη οδηγεί αυτομάτως σε επιστροφή χρημάτων, αλλά ότι η δόλια απόκρυψη μιας άλλης σύνταξης μπορεί να έχει σοβαρές οικονομικές συνέπειες για τον ασφαλισμένο.
Ναταλία (Ευθαλία) Κ. Νεραντζάκη, Δικηγόρος
Νομική Σχολή, Δημοκρίτειο Παν/μιο Θράκης
Μεταπτυχιακές Σπουδές, Φορολογικό Δίκαιο, ΕΚΠΑ
Email:natalianeratzakh@outlook.com
natalianeratzakilawoffice.gr