Δημοσιεύθηκε στις 18.10.2026
Το Συμβούλιο της Επικρατείας, με την απόφαση 881/2023, έδωσε σαφή απάντηση, αναγνωρίζοντας ότι η δυνατότητα αυτή δεν αποκλείεται μόνο και μόνο επειδή ο ασφαλισμένος είχε ήδη καταστεί συνταξιούχος.
Το ιστορικό της υπόθεσης
Η υπόθεση αφορούσε ασφαλισμένη του πρώην Οργανισμού Ασφάλισης Ελευθέρων Επαγγελματιών (ΟΑΕΕ), η οποία λάμβανε σύνταξη αναπηρίας λόγω χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας τελικού σταδίου και υποβαλλόταν σε αιμοκάθαρση. Το ποσοστό αναπηρίας της ανερχόταν σε 80%, ενώ η σύνταξή της είχε καταστεί ισόβια από την 1η Οκτωβρίου 2007. Η ασφαλισμένη υπέβαλε αίτηση το 2007, ζητώντας τη μετατροπή της σύνταξης αναπηρίας σε σύνταξη γήρατος, με συνυπολογισμό και του χρόνου κατά τον οποίο λάμβανε σύνταξη αναπηρίας, ώστε να συμπληρωθεί ο απαιτούμενος χρόνος ασφάλισης. Ο ΟΑΕΕ απέρριψε το αίτημά της, με την αιτιολογία ότι οι ευνοϊκές διατάξεις για τη συνταξιοδότηση λόγω γήρατος των νεφροπαθών δεν μπορούσαν να εφαρμοστούν σε πρόσωπα που είχαν ήδη καταστεί συνταξιούχοι κατά την έναρξη ισχύος του σχετικού νόμου, στις 5 Δεκεμβρίου 2002. Η ασφαλισμένη προσέφυγε στη Δικαιοσύνη και ειδικότερα υπέβαλε σχετικό ένδικο βοήθημα ενώπιον των Διοικητικών Δικαστηρίων τα οποία δικαίωσαν τη θέση της, με αποτέλεσμα ο e-ΕΦΚΑ, ως διάδοχος του ΟΑΕΕ, να ασκήσει αίτηση αναίρεσης ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Τι προβλέπει η νομοθεσία;
Οι διατάξεις του Ν. 612/1977, όπως επεκτάθηκαν και σε άλλες κατηγορίες ασφαλισμένων, προβλέπουν ευνοϊκές προϋποθέσεις συνταξιοδότησης λόγω γήρατος για συγκεκριμένες κατηγορίες ατόμων με αναπηρία. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, ασφαλισμένοι που πάσχουν από χρόνια νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου και υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση ή περιτοναϊκή κάθαρση, καθώς και όσοι έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση νεφρού, εφόσον συντρέχει το απαιτούμενο ποσοστό αναπηρίας. Παράλληλα, η νομοθεσία προβλέπει ότι ο χρόνος κατά τον οποίο ο ασφαλισμένος έλαβε σύνταξη αναπηρίας μπορεί να συνυπολογιστεί για τη συμπλήρωση των ελάχιστων χρονικών προϋποθέσεων που απαιτούνται για τη συνταξιοδότηση λόγω γήρατος.
Η κρίση του Συμβουλίου της Επικρατείας
Το ΣτΕ, με την απόφαση 881/2023, έκρινε ότι ασφαλισμένος του πρώην ΟΑΕΕ που συνταξιοδοτήθηκε λόγω αναπηρίας εξαιτίας νεφρικής ανεπάρκειας τελικού σταδίου και υποβάλλεται σε αιμοκάθαρση, με ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 67%, δικαιούται να ζητήσει τη μετατροπή της σύνταξής του σε σύνταξη γήρατος, εφόσον ο συνολικός χρόνος ασφάλισής του, μαζί με τον χρόνο κατά τον οποίο λάμβανε σύνταξη αναπηρίας, ανέρχεται τουλάχιστον σε 15 έτη ή 4.050 ημέρες ασφάλισης.
Το σημαντικότερο σημείο της απόφασης είναι ότι το δικαίωμα αυτό αποτελεί αυτοτελές συνταξιοδοτικό δικαίωμα. Συνεπώς, μπορεί να ασκηθεί ανεξάρτητα από το πότε ο ασφαλισμένος κατέστη συνταξιούχος λόγω αναπηρίας. Ειδικότερα, το γεγονός ότι η συγκεκριμένη ασφαλισμένη λάμβανε ήδη σύνταξη αναπηρίας πριν από την έναρξη ισχύος της σχετικής νομοθετικής ρύθμισης δεν αποτελούσε νόμιμο λόγο για να αποκλειστεί η δυνατότητα μετατροπής της σύνταξής της. Για τον λόγο αυτό, το Συμβούλιο της Επικρατείας απέρριψε την αίτηση αναίρεσης του e-ΕΦΚΑ, διατηρώντας την κρίση του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών.
Τι σημαίνει η απόφαση για τους ασφαλισμένους;
Η απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία για τους ασφαλισμένους που ανήκουν στις συγκεκριμένες κατηγορίες και λαμβάνουν σύνταξη αναπηρίας. Διευκρινίζει ότι η ήδη υπάρχουσα συνταξιοδοτική τους κατάσταση δεν αποκλείει, από μόνη της, την άσκηση του δικαιώματος μετατροπής της σύνταξης σε σύνταξη γήρατος. Ωστόσο, η κρίση αυτή δεν σημαίνει ότι κάθε συνταξιούχος αναπηρίας δικαιούται αυτομάτως τέτοια μετατροπή. Απαιτείται να εξετάζονται οι ειδικές νομοθετικές διατάξεις που εφαρμόζονται στην κατηγορία του ασφαλισμένου, η πάθηση, το απαιτούμενο ποσοστό αναπηρίας και ο συνολικός χρόνος ασφάλισης.
Συμπερασματικά, το βασικό μήνυμα της απόφασης είναι ότι η χορήγηση σύνταξης αναπηρίας στο παρελθόν δεν αρκεί από μόνη της για να αποκλείσει τη δυνατότητα μετατροπής της σε σύνταξη γήρατος, όταν πληρούνται οι ειδικές νόμιμες προϋποθέσεις.
Ναταλία (Ευθαλία) Κ. Νεραντζάκη, Δικηγόρος
Νομική Σχολή, Δημοκρίτειο Παν/μιο Θράκης
Μεταπτυχιακές Σπουδές, Φορολογικό Δίκαιο, ΕΚΠΑ
Email:natalianeratzakh@outlook.com
natalianeratzakilawoffice.gr